0 comment(s)

|

Print

|

Send

အသွ်င္သူရိယ

ရခိုင္ပိုင္စာရြီးေက “ဟိ” နန္႕ ကင္းလြတ္လို႕မရ။ “ခ်ဇားရွီမွာ ဒါဂၤါးငါးျပား ဟိသည္”၊ “သဇင္ျဖဴ”မွာ “အက်ၤီတစ္ထည္ ဟိသည္”၊ “ျမတ္သာထြန္း အခန္းထဲမွာဟိသည္”၊ “ေဒနိစားမီး ပဲြဟိ သည္”၊ “ေမာင္သာဘန္း ရန္ကုန္လားဖို႕ဟိသည္”၊ “သက္ဟိလူသား” “လက္ဟိအနီအထား”အစဟိေရ “ဟိ”အသံုးအႏႈန္းတိက ေကာင္းဟိပါေရ။ အနက္က ပိုင္ဆိုင္ျခင္း တည္ဟိျခင္းကို ပီးပါေရ။

“ဟိ”အသံုးကို ရွိေခတ္ရခိုင္ေက်ာက္စာတိမွာ ပီပီျပင္ျပင္ တိြရပါေရ။ ရခိုင္ေက်ာက္စာအားလံုး “ဟိ”ကိုရာသံုးကတ္ေတ။ “ဟိ” အသံုးတိြရေရ ေက်ာက္စာတခ်ိဳ႕ကို ဥပမာအျဖစ္ ေဖာ္ျပပါေမ။

၁။ တပည္သာသိရိကႆဖသည္ လုပ္အံ့သည္ဥစြာ ဟိ လ်က္ (မင္းထီးေက်ာက္စာ၊ သၾကစ္ ၆၅၇) ၂။ သာသနာငါေထာင္စိေအာင္ ဟိစိေသာ (ေ၀သာလီ ေရႊေတာင္ေစတီေက်ာက္စာ၊ သၾကစ္ ၈၈၁) ၃။ ပိုင္ရို၀္ မဟိ ဟူ၍ ဆို၀္လတ္သ္ွ (မဟာ၀ိနိယ္ဓိုင္ေက်ာက္စာ၊ သၾကစ္ ၉၀၅) ၄။ လြန္လီၿပီေသာခါေစာမြန္အစ ဟိေသာ (ကလံုေတာင္ဘုရားေက်ာက္စာ၊ ပထမမ်က္ႏွာ၊ သၾကစ္ ၉၄၇) ၅။ ၀ါးခုနစ္ေဆ ဟိရာအနက္တြင္ ၾဆာေတာ္ (ကုလားတန္းစားေက်ာက္စာ၊ သၾကစ္ ၁၀၇၀) အဂုေခတ္ ရခိုင္ကၽြန္းရြာတိမွာေလ့ “ဟိ”ကို ပီပီျပင္ျပင္ သံုးကတ္တုန္းသိ။ ရမ္းၿဗဲလီသံမွာေလ့ တိြရေရ။ ေျမာက္ဦးလီသံမွာေလ့ တိြရေရ။ အေျပာဘာသာစကား မွာ “ဟိ” ကို “ဟိန္႕”လို႕ သံုးကတ္စြာေလ့ တိြရေရ။

ေဒသအလိုက္အသံအယင့္၊ အယူကြဲစြာပါရာ။ မူလရုပ္ရင္းက “ဟိ”ကို ေျပာစြာရာျဖစ္ေတ။

ရခိုင္အသံုး “ဟိ”(HIAE) ကို ေဒနိျမန္မာစာ၊ ျမန္မာစကားမွာ “ရွိ”လို႕ သံုးစြာကို တိြရပါ ေရ။ ပုဂံေခတ္ ျမန္မာေက်ာက္စာတိမွာကေတာ့ “ဟိ” အသံုးရာ တိြရေရ။ ပုဂံသားတိ ေျပာစ ကားမွာေလ့ “ဟိ”ရာ ဟိလီဖို႕။ ေဒနိရခိုင္ေဒသ ျမိဳ႕ႀကီးတိက ၿမိဳ႕ႀကီးသားတိပစမွာ၊ အရီြး အသားတိမွာ “ရွိ”ကို တိြနီရပါေရ။ ရခိုင္ကၽြန္းကစကား “ဟိ” ကို “ရိွ”လို႕ ေျပာနီကတ္စြာပါ။ “ရွိ”ကို ရခိုင္ကၽြန္းစကားစစ္စစ္နန္႕ အသံထြက္ေက “RHIAE” လို႕ ရာ ထြက္ရဖို႕၊ “ဟိ”ကို က်ေက HIAE လို႕ ထြက္ရဖို႕၊ ( ေဒပိုင္အဂၤလိပ္အကၡရာနန္႕ အသံထြက္ျပစြာကို Transliteration လို႕ ေခၚပါေရ။ Phonetic Symbol နန္႕ မတူပါသိ။

Phonetic Symbol က ပညာသွ်င္တိရာ နားလည္ႏိုင္ေရ။ အရပ္သား အဂၤလိပ္က Transliteration နန္႕ျပေက နားလည္ႏိုင္ေရ။ အင္ဒိုနီးရွားဘာသာစကားကိုေလ့ ေဒပိုင္ရီြးစာ တိြရပါေရ) “ရွိ”ကို ၿမီဳ႕ႀကီးသားရခိုင္တိအသံနန္႕ ဆိုေက“SHI ”လို႕ ထြက္စြာတိြရပါေရ။ ရခိုင္ကၽြန္းရြာတိစြာ ရခိုင္လူဦးရီြဧ့ ၉၀ ရခိုင္ႏႈန္းေလာက္ နီထိုင္ကတ္ေတ နီရာပါ။ ရခိုင္သားအမ်ားစုက ကၽြန္းမွာပါ။ ေယနန္႕ ရခိုင္ကၽြန္းရြာတိမွာ ေျပာကတ္ေတ ရခိုင္အသံထြက္ရာ အမွန္ျဖစ္ရပါဖို႕။ ရခိုင္ကၽြန္း ရြာ အေျပာစကားမွာ “ဟိ”ေလ့ဟိေရ။ “ရွိ”ေလ့ ဟိပါေရ။

၁။ နီ အရွိဘက္ကထြက္ေတ။
၂။ ရၿဖီးခ်ပ္ေတာင္စြာ စစ္ေတြဧ့ အရွိဘက္မွာဟိေရ။
၃။ မင္းရို႕ႏွစ္ေယာက္ အရပ္အရွိရွိကာေ၀။
၄။ ေဒ၀ါးႏွစ္ပိုင္းအရွိရွိဗ်ယ္။
၅။ ဆန္ကို သိုက္ဒံုနန္႕ရွိရွိျခင္ခ။
၆။ ေဒနိမိုးထက္ ထမင္းအရွိရွိရာက်ေရ။
၇။ ရွိကိုေနာက္ကို ၾကည့္လို႕လား။
၈။ ရွိအနာဂတ္ကို ေမွ်ာ္ၾကည့္ရဖို႕။
၉။ ရွိနီေစာေမာင္လာဗ်ာယ္။
၁၀။ အေသွ်တိရွိခိုးနီကတ္ေတ။
ေဒ၀ါက်တိကိုၾကည့္ေက “ရွိ” ၏အနက္စြာ
(က) အရွိဘက္ (ျမန္မာ၌ အေရွ႕ဘက္)
(ခ) အရပ္အနိမ့္အျမင့္ တူညီျခင္း
(ဂ) အျပည့္ဟိျခင္း
(ဃ) အပိုအလိုမဟိျဖစ္ျခင္း
(င) ေနာင္ျဖစ္လာဖို႕ကိစၥကို ဆိုလိုျခင္းအစဟိေရ အနက္တိထြက္စြာ တိြရေရ။ ေယနန္႕
“ခ်ဇားရွီမွာ ဒဂၤါးငါးျပား ရွိ သည္ ။
“ျမတ္သာထြန္းအခန္းထဲမွာ ရွိ သည္ ။
“ေဒနိစာမီးပြဲ ရိွသည္ ။
“ေမာင္သာဘန္း ရန္ကုန္လားဖို႕ ရွိ သည္။
“သက္ ရွိ လူသား ”
“လက္ ရွိ အနီအထား”
အစဟိေရ အသံုးအႏႈန္းတိစြာ ရခိုင္သဒၵါနန္႕ ၾကည့္ေက မွားယြင္းနီစြာ တိြရပါေရ။ “ဟိ”ကိုရာသံုးကတ္ရပါဖို႕။

ရခိုင္ၿမိဳ႕ႀကီးသားတခ်ိဳ႕က “ရွိ”အသံုးမွားနီစြာကို တိြလားကတ္ေတခါ ေနာက္ကိုတစ္ လွမ္းမဆုတ္ခ်င္လို႕“ယိွ”(YHI) ဆိုၿပီးျမင္လို႕ ရီြးလာစြာ တြိရျပန္ေရ။ ေဒနိ ၿမိဳ႕မွာသံုးေရ စကားသံနန္႕ကိုက္ေကေလ့ ရခိုင္အမ်ားစုျဖစ္ေတ ကၽြန္းစကားနန္႕က မကိုက္။ ရုပ္ရင္းရို႕၊ သဒၵါရို႕၊ အဘိဓာန္ရို႕နန္႕ေလ့ မကိုက္။ ေယနန္႕ ၿမိဳ႕ႀကီးသားရခိုင္တိ ကၽြန္းကရခုိင္တိနန္႕ တစ္သား တည္းက်ေအာင္ ေနာက္ကိုတစ္လွမ္း ဆုတ္ကတ္ရဖို႕ ျမင္မိပါေရ။ ေျပာေရခါ “ရွိ”(SHI) နန္႕“ယိွ” (YHI ) ကိုဖ်က္ၿပီး “ဟိ”(HIAE) လို႕ ျပန္ျပင္ေျပာကတ္ပါေမ။ ရီြးေရခါေလ့ “ရွိ”နန္႕ “ယိွ”ကိုဖ်က္ျပီး “ဟိ”လို႕ ျပင္ရီြးကတ္ေက ရခိုင္အရီြးအသား တည္ၿငိမ္လာပါဖို႕။ ေနာက္ကို တစ္လွမ္းဆုတ္သင့္စြာမွာ ဆုတ္ရပါဖို႕။ မဟုတ္ေက ရခိုင္စကားေပ်ာက္လားဖို႕ရာ ဟိဗ်ယ္။ ရခိုင္ဘာသာ အရြီးအသား ကိစၥကို လူအားနန္႕ေလ့ပ်င္လို႕ မရ။ ေဖသာအားနန္႕ေလ့ ပ်င္လို႕မႏိုင္။ ပညာနန္႕ရာ ပ်င္ရဖို႕၊ ရခိုင္သဒၵါသေဘာကို စိစိကိုက္ကိုက္ ေလ့လာၿပီးေက၊ ျပည္သူ အမ်ားေျပာစကားနန္႕ ညွိယူ လိုက္ေက ရခိုင္အရီြးအသား တည္ၿငိမ္လာဖို႕ ေသခ်ာပါေရ။