အသွ်င္ဇယႏၱေဗာဓီ

ရခိုင္ဘာသာစကားထဲမွာ
သဒၵါစကားလံုး သံုးမ်ိဳး
အခုတင္ျပဖို႕ျဖစ္ေတ ရခိုင္သဒၵါအမ်ိဳးအစားေရ ရခိုင္ေျမာက္ပိုင္း ဘာသာစကားကို အၿခီခံပနာ တင္ျပထားစြာ ျဖစ္ပါေရ။ ေယနန္႕ေတာင္ပိုင္းအသံုးအႏႈန္းနန္႕ အကြာအ၀ီးဟိပါေရ။ လိုအပ္စြာ ကို ျဖည့္ပီးကတ္ပါ။

ရခိုင္ဘာသာစကားမွာ သဒၵါစကားလံုး အမ်ိဳးအစားကို ဘာသာေဗဒပညာသွ်င္ရို႕က (၃) မ်ိဳးရာ ဟိေရလို႕ ရီးသားကတ္ပါေရ။ ယင္းသံုးမ်ိဳးမွာ ----
၁။ နာမ္
၂။ ႀကိယာ
၃။ ၀ိဘတ္ရို႕ျဖစ္ပါေရ။

နာမ္လို႕ ဇာပိုင္သတ္မွတ္ကတ္ပါလဲဆိုစြာ ၾကည့္ကတ္ပါေမ။ နာမ္ေရ ႀကိယာထက္ စကားလံုး အရီြအတြက္ မ်ားပါေရ။ ဇာတြက္လဲဆိုေက ရခိုင္၀ါက်တစ္ခုမွာ နာမ္ပုဒ္ဆိုစြာ မပါမျဖစ္ ပါရပါေရ။ ယင္းပိုင္ပါေရခါ နာမ္ပုဒ္တိေရ ၀ါက်တစ္ခုတည္းမွာ မကန္ပါ ႏိုင္ပါေရ။ အကန္႕အသတ္မဟိ ပါႏိုင္ပါေရ။ ေယခါေလ့ ႀကိယာက်ေက တစ္ပုဒ္ရာပါစြာ တိြရပါေရ။ ေယနန္႕ နာမ္ပုဒ္ကမ်ားၿပီးေက ႀကိယာပုဒ္က နည္းျခင္းျဖစ္ပါေရ။

နာမ္

ေကာင္းပါဗ်ာလ္၊ ရခိုင္စကားမွာ နာမ္ကိုဇာပိုင္ သတ္မွတ္စစ္ဆီးပါဖို႕လဲ။ တစ္ခ်က္ၾကည့္ ကတ္ပါေမ။
နာမ္လို႕သိရေအာင္ - (က) “….လား၊ ….လား” ကြက္လပ္အစံုနဲ႕
(ခ) “….လာ၊ ….လား” ကြက္လပ္အစံု ကိုအသံုးျပဳလို႕ စစ္ဆီးၾကည့္ေက၊ ယင္းကြက္လပ္မွာ အစမ္းကိုအသံုးျပဳလို႕ တစ္နည္း၀င္ေရာက္ျဖစ္တည္ႏိုင္ေက၊ အမီး၀ါက်အစံု ျဖစ္လားေက နာမ္လို႕ဆိုႏိုင္ပါေရ။
ရခိုင္စကားမွာ………………
ဦး၊ ေၾကာင္၊ ၿမိဳ႕၊ ရြာ၊ ေက်ာင္း၊ အိမ္၊ အင္း၊ အိုင္၊ မီး၊ ရီ၊ ေလာင္း၊ သမၺန္၊ ၿခီေထာက္၊ မ်က္ႏွာ စသည္ …. စသည္ ….
(က) ဦးလား၊ ေၾကာင္လား
ၿမိဳ႕လား၊ ရြာလား
ေက်ာင္းလား၊ အိမ္လား
အင္းလား၊ အိုင္လား
မီးလား၊ ရီလား
ေလာင္းလား၊ သမၺန္လား
ၿခီေထာက္လား၊ မ်က္ႏွားလားဆိုၿပီး တိြရပါေရ။ တစ္ခါ အထက္ကေဖာ္ျပေရ ကြက္လပ္အစံုကို ရွိေနာက္ျပန္ၾကည့္ေက…….
(ခ) ေၾကာင္လာ၊ ဦးလား
ရြာလာ၊ ၿမိဳ႕လား
အိမ္လာ၊ ေက်ာင္းလား
အိုင္လာ၊ အင္းလား
ရီလာ၊ မီးလား
သမၺန္လာ၊ ေလာင္းလား
မ်က္ႏွာလာ၊ ၿခီေထာက္လား
ဆိုၿပီးတိြရပါေရ။

ဧမွာေျပာစရာဟိစြာကေတာ့ “…. လာ” လို႕ အမီး၀ါက်ကိုသံုးစြဲစြာ ေျမာက္ပိုင္းရခိုင္တိ မွာရာ တိြရပါေရ။ ေတာင္ပိုင္းရခိုင္ဘာသာစကားမွာေတာ့ခါ ပံုစံ (က) ကြက္လပ္စံုကိုရာ တိြရပါေရ။
ပံုစံ (၂) ကြက္လပ္စံုကို မတိြရပါ။

ႀကိယာ

ႀကီယာဆိုစြာ ရခိုင္သဒၵါစကားလံုးအမ်ိဳးအစား (၃) မ်ိဳးအနက္ တစ္ခုျဖစ္ပါေရ။ ႀကိယာဆိုစြာ စကားတိ ၀ါက်ဖြဲ႕စာမွာ ဇာဘာသာစကားမွာမဆို သဒၵါတာ၀န္ကို အဓိကထမ္းေဆာင္ရေရ စကားလံုးျဖစ္ပါေရ။ ႀကိယာကို နာမ္နန္႕ယွဥ္လို႕ ၀ါက်တည္ေဆာက္မႈမွာ အသံုးခံရမႈကို အၿခီးခံပ်ာ သတ္မွတ္ပါေရ။

ရခိုင္စကားဟိ ႀကိယာကို သတ္မွတ္၊ စစ္ေဆးေရအခါ ပံုစံကြက္လပ္တိကိုသံုးပနာ စမ္းသပ္ ႏိုင္ပါေရ။ အသံုးျပဳေရကြက္လပ္မွာ “…. လာ၊ …. လား”ျဖစ္ပါေရ။

အစမ္းသပ္ခံစကားေရ ယင္းကြက္လပ္မွာ ၀င္ေရာင္ျဖစ္တည္ႏိုင္လို႕ ျဖစ္လာေရ စကားလံုး အစီအစဥ္ေရ အမီး၀ါက် အစမ္းသပ္ခံစကားလံုးကို ၾကိယာလို႕ သတ္မွတ္ႏိုင္ပါေရ။

ရခိုင္စကား -
(က) “စား၊ လား၊ ၾကည့္၊ ျမင္၊ စီး၊ နင္း”
(ခ) “ခ်က္၊ ျပဳတ္၊ တိုက္၊ ခၽြတ္၊ သတ္၊ ပုတ္”
(ဂ) “သနား၊ ၾကင္နာ၊ ေစာ္ကား၊ ပုတ္ခတ္”တိကို တိြႏိုင္ပါေရ။

ႀကိယာေနာက္က အမီး၀ါက်၀ိဘတ္ “လာ”ကို သံုးေရပိုင္ ၊ “လား” ကိုေလ့ သံုးစြာတိြရပါေရ။
(က) စားလာ၊ လားလာ၊ ၾကည့္လာ၊ ျမင္လာ၊ စီးလာ၊ နင္းလာ
(ခ) ခ်က္လာ၊ ျပဳတ္လာ။ တိုက္လာ၊ ခၽြတ္လာ၊ သတ္လာ၊ ပုတ္လာ။
(ဂ) သနားလာ၊ ၾကင္နာလာ၊ ေစာ္ကားလာ၊ ပုတ္ခတ္လာ။
ေဖာ္ျပပါအမီး၀ါက်မွာ ႀကိယာေနာက္ဆက္က်နီ စြာကို တိြရပါေစ။
အမွတ္ (က) ကိုၾကည့္ပါ။
စားေရ၊ လားေရ၊ ၾကည့္ေရ၊ ျမင္ေရလို႕ တိြရပါေရ။ ယင္းေနာက္က အမီး၀ါက်၀ိဘတ္ “ လာ”ကို ထည့္ေရအခါ ႀကိယာေနာက္ဆက္ “ေရ”ေပ်ာက္လားပါေရ။ ထိုနည္းပါပ်ာ၊ အမွတ္(ခ) မွာ ခ်က္၊ ျပဳတ္၊ တိုက္၊ ခၽြတ္၊ သတ္၊ ပုတ္ ႀကိယာေနာက္ဆက္ ”ေတ” ေပ်ာက္လားပါေရ။
အမွတ္(ဂ) သနားေရ၊ ၾကင္နာေရ၊ ေစာ္ကားေရ၊ ပုတ္ခတ္ေတဆိုၿပီးေက “ေရ၊ ေတ”ေပ်ာက္နီစြာကို တိြရပါေရ။
အကယ္၍ရာ ႀကိယာေနာက္ဆက္ မက်ေပ်ာက္ဘဲ အမီး၀ါက်လုပ္ေက “လာ” ဆိုေရ အမီး၀ါက် ၀ိဘတ္အစား“လား”ဆိုၿပီးေက ေျပာင္းသံုးပါေရ။ ဥပမာ - အမွတ္စဥ္ (က)
စားလာ   အစား   စားေရလား
လားလာ   အစား   လားေရလား
ၾကည့္လာ   အစား   ၾကည့္ေရလား
ျမင္လာ   အစား   ျမင္ေရလား
စီးလာ   အစား   စီးေရလား
နင္းလာ   အစား   နင္းေရလား
ဆိုၿပီးေက “လာ” ကနီပနာ “လား”ကို ေျပာင္းလားစြာ တိြရပါေရ။ အမွတ္စဥ္ (ခ)မွာက်ေက ႀကိယာေနာက္ဆက္ “ေတ”က ႀကိယာေနာက္က ၀င္လာေရအခါ အမီး၀ါက်၀ိဘကတ္ “လ”ကနီပနာ “လား”ကို ေျပာင္းလားပါေရ။

အမွတ္စဥ္ (ဂ) မွာေလ့ ၎အတိုင္းပါယာ။ “ေရ” နန္႕ “ေတ” ၀င္လာေက “လာ”နီရာမွာ “လား”ေျပာင္းလားစြာ တိြရပါေရ။

ႀကိယာေနာက္ဆက္ကို မျဖဳတ္ဘဲနန္႕ အမီး၀ါက် လုက္ေတအခါ အမီး၀ါက်၀ိဘတ္ေရ “လား”လို႕ ေျပာင္းလားေရသေဘာ ျဖစ္ပါေရ။ ေရ၊ ေတ၊ ဘပိုင္ “ေမ၊ ဖို႕”ကို ႀကိယာေနာက္ဆက္အ ျဖစ္ သံုးႏိုင္ပါေရ။ ေယနန္႕ ေဖာ္ျပပါ “…လာ၊ … လား”ပံုစံကြက္လပ္မွာ ထည့္သြင္းလို႕ ၀င္ ေရာက္ျဖစ္တည္ႏိုင္ေက “ႀကိယာ”လို႕ သတ္မွတ္ ႏိုင္ပါေရ။

၀ိဘတ္ ရခိုင္သဒၵါမွာ ၀ိဘတ္ကို နာမ္နန္႕ ႀကိယာပိုင္ ဖြဲ႕စည္းပံုအရ အမ်ိဳးအစားခြဲၿပီး လိလာဖို႕မလိုလို႕ ဆိုပါေရ။ ဇာတြက္ဆိုေက ၀ိဘတ္ဆိုစြာ ဧက၀ဏၰတိရာျဖစ္ေတ။ ၀ဏၰတစ္ခုထက္ပိုေကေလ့ ၀ိဘတ္တြဲရာျဖစ္ကတ္ေတ။ ၀ိဘတ္တြဲအတြင္းဟိ ၀ိဘတ္တိကို နီရာေျပာင္းလို႕ ရစြာေလဟိ၊ မရစြာေလ့ဟိပါေရ။ ေယနန္႕ ၀ိဘတ္ကို နာမ္၊ ႀကိယာတိပိုင္ ဖြဲ႕စည္းပံုးအရ လိလာလို႕ မရ ေကာင္းလို႕ဆိုစြာ ျဖစ္ပါေရ။ ရခိုင္စကားမွာ နာမ္နန္႕ ႀကိယာမွအပ က်န္စကားလံုးတိနန္႕ ရွိဆက္၊ ၾကားဆက္၊ ေနာက္ဆက္တိကို ၀ိဘတ္လို႕ သတ္မွတ္ႏိုင္ပါေရ။

၀ိဘတ္ဆိုစြာ သဒၵါအနီနန္႕ အျခားနာမ္၊ ႀကိယာတိကို ကူပံ့ပီးရေရ စကားလံုး အမ်ိဳးအစားရာ ျဖစ္ေတ။ နာမ္၊ ႀကိယာပိုင္ အပြင့္စကားလံုးမဟုတ္၊ အပိတ္စကားလံုး အမ်ိဳးအစားတိျဖစ္ေတ။ အရီြအတြက္ပံုသီကားက် ျဖစ္ေတ။ ေယနန္႕ နာမ္၊ ႀကိယာရို႕၏ အရီြအတြက္ထက္ နည္းေရ။ ရခိုင္စကားမွာ ၀ိဘတ္အမ်ိဳးအစားက အကန္႕အသတ္နန္႕ရာဟိစြာ တိြရေရ။ ေယနန္႕၀ိဘတ္ တစ္ခုခ်င္းကို သဒၵါတာ၀န္တစ္ခုစီနန္႕ သတ္မွတ္လို႕မရ။ ၀ိဘတ္တခုမွာ သဒၵါတာ၀န္ထက္ပိုျပီး ဟိႏိုင္ပါေရ။ ေယနန္႕ ရခိုင္စကားမွာ ၀ိဘတ္ကို သတ္မွတ္ရဖို႕ဆိုေက - ၀ိဘတ္ဆိုစြာ နာမ္ကိုျဖစ္စီ၊ ႀကိယာကိုျဖစ္စီ သဒၵါအရ ဆက္စပ္မႈမဟိဘဲ မိမိဘာသာ သီးျခား ကြက္လပ္စြာ မရပ္တည္ႏိုင္ေရ ယူနစ္မ်ိဳးရာျဖစ္ေတ၊ တစ္နည္း ပုဒ္ဖဲြ႕ရာမွာျဖစ္စီ၊ ပုဒ္တိကို ေပါင္းစပ္လို႕ ၀ါက်ဖြဲ႕ရာမွာျဖစ္စီ သဒၵါတာ၀န္အရ ပါ၀င္အသံုးခံရေရ ယူနစ္မ်ဳိးျဖစ္ေတဆိုၿပီး သတ္မွတ္ႏိုင္ပါေရ။

ပံုစံျပရဖို႕ဆိုေက ရခိုင္စကားဟိ “နန္႕ (နာင့္၊ နင့္၊ န) လို႕၊ က၊ ကို၊ ေရ၊ ေတ၊ ေမ၊ ေၾကာင့္၊ စြာ၊ မွာ”အစဟိေရ စကားလံုးတိေရ ၀ိဘတ္တိျဖစ္ကတ္ေတ။

ဧ၀ိဘတ္တိကို သဒၵါတာ၀န္အရ ခြဲေက “၀ါက်ဖြဲ႔ရာမွာျဖစ္စီ၊ ပုဒ္ဖြဲ႕ရာမွာျဖစ္စီ၊ ဆက္စပ္ပီးရေရ စကား လံုးတိ”လို႕ သတ္မွတ္ႏိုင္ပါေရ။ ယင္း၀ိဘတ္နန္႕အတူ ၀ိဘတ္လို႕ သတ္မွတ္ထားေရ ရွိဆက္၊ ၾကားဆက္၊ ေနာက္ဆက္တိကို စကားလံုးပြားယူရာမွာ အဓိက အသံုျပဳေရ ၀ိဘတ္ကြဲ မ်ားျဖစ္ေတလို႕ ယူေမဆိုေက ယူႏိုင္ပါေရ။

အသင္ႏွလံုးသြင္းၿပီးလိုစြာ ျဖည့္၊ ပိုစြာျဖဳတ္ကတ္ပါလို႕။

ခ်မ္းၿမိပါစီ ….။

၀န္ခံခ်က္ ေမာင္ကိုေလး (မဟာ၀ိဇၨာ) ဧ့ျမန္မာသဒၵါ (ဘာသာ ေဗဒေလ့လာခ်က္) ပါရဂူတြဲ႕အတြက္ တင္သြင္းေရက်မ္း ၂၀၀၃၊ မတ္လကို အမွီျပဳပါေရ။

အသွ်င္ဇယႏၱေဗာဓိ

မူရင္း=ေအာင္တံခြန္ ၀ံသရကၡိတ မဂၢင္း အတြဲ(၂)အမွတ္(၁)